Dlaczego to jak myślisz o sobie decyduje o jakości Twojego życia
Samoocena to sposób, w jaki postrzegamy siebie: własne kompetencje, wartość, możliwości i ograniczenia. Nie jest to jedynie „opinia o sobie”, ale wewnętrzny system odniesienia, który wpływa na decyzje, relacje, sposób reagowania na porażki oraz gotowość do podejmowania wyzwań. W praktyce samoocena działa jak filtr – przez nią interpretujemy doświadczenia i sygnały z otoczenia.
Czym jest zdrowa samoocena
Zdrowa samoocena nie polega na przekonaniu o własnej wyjątkowości ani na ciągłym poczuciu pewności siebie. To realistyczna, względnie stabilna ocena siebie, która uwzględnia zarówno mocne strony, jak i obszary do rozwoju. Osoba z adekwatną samooceną potrafi przyjąć krytykę bez poczucia zagrożenia, nie potrzebuje stałego potwierdzania swojej wartości i nie definiuje siebie wyłącznie przez sukcesy lub porażki.
Wysoka, lecz niestabilna samoocena bywa mylona z pewnością siebie. W rzeczywistości często opiera się ona na zewnętrznych ocenach i może gwałtownie spadać w obliczu niepowodzeń. Z kolei niska samoocena sprzyja unikaniu wyzwań, nadmiernemu porównywaniu się z innymi i interpretowaniu neutralnych sytuacji jako dowodu własnej nieadekwatności.
Skąd bierze się samoocena
Samoocena kształtuje się stopniowo, począwszy od dzieciństwa. Duże znaczenie mają relacje z opiekunami, sposób reagowania na błędy, komunikaty dotyczące emocji oraz granic. Doświadczenia szkolne, relacje rówieśnicze i późniejsze role społeczne wzmacniają lub osłabiają wcześniejsze przekonania o sobie.
W dorosłości samoocena nie jest już tak podatna na pojedyncze wydarzenia, ale nadal może się zmieniać pod wpływem długotrwałych doświadczeń – np. pracy w środowisku opartym na krytyce, przewlekłego stresu, problemów zdrowotnych czy trudnych relacji.
Wpływ samooceny na codzienne funkcjonowanie
Samoocena ma bezpośredni wpływ na:
Decyzje – osoby z niską samooceną częściej rezygnują z szans, nawet jeśli są obiektywnie kompetentne.
Relacje – zaniżona samoocena sprzyja nadmiernemu dostosowywaniu się lub lękowi przed odrzuceniem, a zawyżona może prowadzić do trudności w empatii.
Radzenie sobie z porażką – adekwatna samoocena pozwala traktować błędy jako informację zwrotną, a nie dowód braku wartości.
Zdrowie psychiczne – przewlekle niska samoocena zwiększa ryzyko depresji, lęku i wypalenia.
Jak pracować nad samooceną
Praca nad samooceną nie polega na powtarzaniu afirmacji oderwanych od rzeczywistości. Kluczowe są działania oparte na obserwacji i doświadczeniu:
1.Oddzielanie faktów od interpretacji
„Nie dostałem tej pracy” to fakt. „Jestem bezwartościowy” to interpretacja. Świadome rozróżnianie tych poziomów zmniejsza automatyczne obniżanie samooceny.
2.Budowanie kompetencji, nie iluzji
Realne umiejętności, stopniowe podejmowanie wyzwań i zauważanie postępów stabilizują samoocenę znacznie skuteczniej niż pozytywne myślenie bez działania.
3.Zmiana wewnętrznego dialogu
Ton, jakim mówimy do siebie w sytuacjach trudnych, często jest bardziej surowy niż ten, który stosujemy wobec innych. Praca nad bardziej rzeczowym, wspierającym językiem ma realny wpływ na postrzeganie siebie.
4.Akceptacja ograniczeń
Samoocena nie rośnie od udowadniania sobie, że „wszystko można”. Rośnie, gdy uznajemy swoje granice bez poczucia wstydu. Samoocena nie jest celem samym w sobie, lecz narzędziem umożliwiającym bardziej świadome i stabilne funkcjonowanie. Adekwatna samoocena nie chroni przed trudnymi emocjami ani porażkami, ale pozwala przechodzić przez nie bez utraty poczucia własnej wartości. To proces długofalowy, oparty na doświadczeniu, refleksji i konsekwentnym budowaniu relacji z samym sobą.
Author: Agnieszka Rybicka
Autorka jest certyfikowaną psychoterapeutka i psychologiem.