Zdrowa komunikacja nie polega na mówieniu „ładnie”, unikaniu konfliktów ani na byciu zawsze miłym. Polega na jasnym, uczciwym i odpowiedzialnym wyrażaniu siebie przy jednoczesnym szacunku dla drugiej osoby. Poniżej podstawowe zasady, które realnie ją budują.
Wielu ludzi, słysząc „regulacja emocji”, myśli: opanować się, nie przesadzać, nie okazywać. Tymczasem zdrowa czyli adaptacyjna regulacja emocji nie polega na ich wyciszaniu ani wypychaniu z pola świadomości. To jedno z najczęstszych i najbardziej kosztownych nieporozumień psychologicznych.
Kiedy uczymy się świadomie stawiać granice często robimy to nieporadnie, zbyt sztywno lub z poczuciem winy myląc krzywdę z dyskomfortem. Dlatego świadomość, że zdrowe granice są elastyczne będzie przydatna w uczeniu się ich stawiania.
Co to więc dokładnie znaczy, że zdrowe granice są elastyczne?
Samoocena to sposób, w jaki postrzegamy siebie: własne kompetencje, wartość, możliwości i ograniczenia. Nie jest to jedynie „opinia o sobie”, ale wewnętrzny system odniesienia, który wpływa na decyzje, relacje, sposób reagowania na porażki oraz gotowość do podejmowania wyzwań. W praktyce samoocena działa jak filtr – przez nią interpretujemy doświadczenia i sygnały z otoczenia.
Definiując swoje granice często czujemy napięcie pomiędzy potrzebą zachowania kontaktu w relacji z innymi, a potrzebą ochrony siebie. Dla wielu osób granice kojarzą się z dystansem, chłodem lub zerwaniem więzi. Autonomia bywa mylona z wycofaniem, a stawianie granic – z odrzuceniem drugiego. Tymczasem zdrowe granice nie przerywają relacji, lecz ją porządkują.
W poprzednim poście opisywałam formy przemocy psychologicznej jak gaslighting, manipulowanie emocjami, dewaluacje i umniejszanie, przerzucanie odpowiedzialności oraz kontrolę i mikrozarządzanie. W tej części postaram się uwrażliwić odbiorcę na inne subtelne formy przemocy psychologicznej jak minimalizowanie krzywdy, nadużywanie autorytetu i władzy oraz komunikatach, który pozornie brzmią pozytywnie ale są formą nacisku i unieważnienia doświadczenia osoby.
Przemoc psychologiczna rzadko wygląda jak jawna agresja. Częściej działa cicho, stopniowo i pod pozorem „normalnej” komunikacji. Jej istotą nie jest konflikt ani różnica zdań, lecz naruszenie psychicznej integralności drugiej osoby, jej granic – podważanie jej doświadczenia, autonomii i poczucia wpływu.
Poniżej najczęstsze formy przemocy psychologicznej, które często pozostają nierozpoznane, ponieważ nie zostawiają widocznych śladów.
Autonomia to zdolność jednostki do samodzielnego kierowania swoim życiem – podejmowania decyzji, które są zgodne z Twoimi wartościami, potrzebami i celami. Nie oznacza pełnej niezależności od innych, lecz raczej możliwość świadomego wyboru, w jaki sposób korzystamy z relacji, wskazówek czy wsparcia otoczenia. Autonomia zakłada, że mamy prawo określać własne granice, decydować o swojej ścieżce rozwoju oraz ponosić odpowiedzialność za konsekwencje podejmowanych działań. Autonomia to świadomość, że mogę być przy kimś — i nadal być sobą.
Przekraczanie granic rzadko zaczyna się od czegoś głośnego czy widocznego. Gdy agresja jest bezpośrednia i jawna to sytuacja jest jasna, choć oczywiście trudna. Inaczej jest z subtelnymi, manipulacyjnymi oddziaływaniami, które trudnej jest zauważyć i zareagować odpowiednio. Najczęściej pierwszym sygnałem jest subtelne napięcie, niejasny dyskomfort, wewnętrzne „coś mi tu nie pasuje”. To ważny moment, bo ciało często rejestruje przekroczenie szybciej niż my sami potrafimy to nazwać. Gdy ktoś używa presji lub manipulacji, komunikacja przestaje być dialogiem, a zaczyna być próbą sterowania Twoją reakcją — tak, byś zachował/a się zgodnie z jego potrzebą, a nie swoją.
Zdrowe granice psychologiczne to umiejętność ochrony swojej przestrzeni emocjonalnej w sposób spokojny i szanujący innych. Osoba, która ma zdrowe granice, potrafi powiedzieć „tak”, kiedy chce, i „nie”, kiedy potrzebuje – bez poczucia winy i bez agresji. Jej decyzje wynikają z autentycznych potrzeb, a nie z lęku, presji czy nadmiernego dopasowania.
