Style przywiązania to wzorce emocjonalne i behawioralne, które kształtują się we wczesnym dzieciństwie w relacji z opiekunem, a następnie wpływają na to, jak funkcjonujemy w bliskich związkach w dorosłości. Koncepcja ta wywodzi się z prac Johna Bowlby oraz została rozwinięta przez Mary Ainsworth.
Wyróżniono następujące style przywiązania:
1. Styl bezpieczny
Dziecko protestuje przy rozstaniu, ale łatwo się uspokaja po powrocie opiekuna. Opiekun jest dostępny emocjonalnie, przewidywalny i reaguje na potrzeby dziecka.
W dorosłości osoby o bezpiecznym stylu przywiązania czują się komfortowo zarówno w bliskości, jak i w autonomii. Budują stabilne relacje, umieją komunikować potrzeby i radzić sobie z konfliktem bez nadmiernego lęku czy wycofania. Zwykle mają pozytywny obraz siebie i innych oraz zaufanie. Umieją regulować swoje emocje.
2. Styl lękowo-ambiwalentny
Dziecko silnie reaguje na rozstanie, ale po powrocie opiekuna nie daje się łatwo uspokoić – szuka bliskości, ale jednocześnie ją odrzuca. Styl ten kształtuje się kiedy opiekun nie stwarza stabilności, reaguje na potrzeby nieregularnie, raz je zapewnia, raz frustruje. Dziecko uczy się, że musi wzmacniać sygnały, żeby być zauważone.
Osoby o stylu lękowo- ambiwalentnym charakteryzują się silną potrzebą bliskości połączoną z obawą przed odrzuceniem. Osoby z tym stylem często poszukują zapewnień, mogą być nadwrażliwe na sygnały dystansu i doświadczać intensywnych wahań emocjonalnych w relacji. Mają trudność z regulacją emocji i poczuciem bezpieczeństwa w relacjach.
3. Styl unikający
Dziecko pozornie nie reaguje na rozstanie i unika kontaktu po powrocie opiekuna. To strategia „wyciszenia” potrzeb przywiązaniowych. Opiekun jest chłodny, zdystansowany lub odrzucający. Emocje dziecka są ignorowane lub podważane. Dziecko uczy się, że okazywanie potrzeb nie działa.
W dorosłości dominującą strategią osób z takim stylem jest dystans emocjonalny. Osoby unikające często minimalizują znaczenie bliskości, unikają zależności i mają trudność z budowaniem relacji i wyrażaniem uczuć. Niezależność jest dla nich kluczowa.
4. Styl zdezorganizowany
Opiekun jest jednocześnie źródłem bezpieczeństwa i zagrożenia np. w skutek doświadczenia przemocy, chaosu, silnej nieprzewidywalności.
Dziecko ma sprzeczne zachowania, chce bliskości ale boi się jej.
W dorosłości osoby o stylu zdezorganizowanym jednocześnie pragną bliskości i się jej obawiają. Kojarzą bliskość z zagrożeniem. Mają trudność w regulowaniu emocji.
Czy style przywiązania można zmienić?
Choć wzorce te są względnie trwałe, nie są niezmienne. Świadomość własnych reakcji, doświadczenie bezpiecznej relacji oraz praca terapeutyczna mogą prowadzić do tzw. „nabytej bezpieczności”, czyli bardziej stabilnego i adaptacyjnego funkcjonowania w relacjach.
Author: Agnieszka Rybicka
Autorka jest certyfikowaną psychoterapeutka i psychologiem.